• Increase font size
  • Default font size
  • Decrease font size
หน้าแรก อ่านข่าวย้อนหลัง ข่าว ประชาสัมพันธ์ 27 ปี มูลนิธิสืบนาคะเสถียร EP 8 มรดกโลก มรดกสืบ นาคะเสถียร part 1

27 ปี มูลนิธิสืบนาคะเสถียร EP 8 มรดกโลก มรดกสืบ นาคะเสถียร part 1

อีเมล พิมพ์ PDF
มรดกสำคัญเรื่องหนึ่งที่มูลนิธิสืบนาคะเสถียรได้รับสานต่อเจตนารมณ์จากคุณสืบคือ การดูแลรักษาผืนป่าของเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าห้วยขาแข้งและทุ่งใหญ่นเรศวร ซึ่งถือได้ว่าเป็นผลงานลำดับท้ายๆ ในช่วงชีวิตที่คุณสืบได้ทุ่มเททั้งแรงกายและแรงใจเขียนรายงานนำเสนอต่อยูเนสโกเพื่อให้เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าทั้งสองแห่งได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นมรดกโลก ร่วมกับคุณเบลินดา สจ๊วต ค๊อกซ์ ซึ่งจากกระแสการเสียชีวิตของคุณสืบก็ทำให้เรื่องราวทุ่งใหญ่ – ห้วยขาแข้ง และมรดกโลก เป็นที่สนใจในวงกว้างมากขึ้น โดยมีสื่อมวลชนคอยเป็นผู้นำเสนอข่าวสารเป็นระยะ และนั่นก็ทำให้คำว่า ‘มรดกโลก’ เป็นคำที่รู้จักกันแพร่หลายไม่ได้จำกัดอยู่เพียงเฉพาะกลุ่มคนทำงานด้านอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมเพียงกลุ่มเดียวอีกต่อไป
สำหรับเรื่องการเสนอเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าทั้งสองแห่งให้ขึ้นทะเบียนเป็นมรดกโลกทางธรรมชาติ หากให้เท้าความถึงที่มาที่ไปแล้ว ก็คงต้องย้อนไปในช่วงที่รัฐบาลมีมติระงับการสร้างเขื่อนน้ำโจนในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าทุ่งใหญ่นเรศวร (วันที่ 4 เมษายน พ.ศ. 2531) กันอีกครั้ง ซึ่งมีคุณสืบ นาคะเสถียร เป็นกำลังสำคัญในการคัดค้าน ร่วมกับนักวิชาการ นักศึกษา และภาคประชาชน ดังที่กล่าวไว้ในบทแรกเริ่ม โดยในเวลานั้นกลุ่มนักอนุรักษ์ที่ร่วมกันคัดค้านมีความเห็นตรงกันว่าควรมีมาตรการระยะยาวในการป้องกันไม่ให้มีการนำเสนอโครงการสร้างเขื่อนน้ำโจนขึ้นอีกในอนาคต ขณะเดียวกันในเวลานั้นประเทศไทยได้เข้าร่วมเป็นภาคีอนุสัญญามรดกโลกแล้วด้วย จึงมีข้อสรุปว่าจะเสนอต่อยูเนสโกให้เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าทุ่งใหญ่นเรศวรได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นมรดกโลก และมอบหมายให้คุณสืบที่ทำงานด้านข้อมูลการคัดค้านอย่างแข็งขันมาตลอดน่าจะเป็นผู้รับหน้าที่เขียนรายงานทางวิชาการ
แม้จุดเริ่มต้นของที่มา จะเกิดจากความต้องการปกป้องผืนป่าทุ่งใหญ่นเรศวรจากเขื่อนน้ำโจน แต่คุณสืบกลับมีความเห็นว่า ควรจะรวมผืนป่าห้วยขาแข้ง เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าที่มีขนาดใหญ่รองจากทุ่งใหญ่และมีอาณาเขตเชื่อมต่อกันเข้าไปด้วย เพราะถือได้ว่าเป็นป่าผืนเดียวกัน และมีความอุดมสมบูรณ์ไม่น้อยไปกว่ากัน ทั้งยังมีภัยคุกคามไม่ยิ่งหย่อนไปกว่ากัน จึงมีจำเป็นต้องได้รับการยกระดับการดูแลให้สูงขึ้นเท่าๆ กัน
ความตอนหนึ่งในรายงาน คุณสืบและคุณเบลินดา ได้บรรยายถึงความสำคัญของผืนป่าทั้งสองแห่งที่มีอาณาเขตต่อเนื่องกันเอาไว้ว่า “ความต่อเนื่องของป่าธรรมชาติเป็นผืนใหญ่นั้น เป็นหลักประกันต่อการคงเผ่าพันธุ์ของพืชและสัตว์ที่ได้อาศัยเวลานับร้อยพันปีในการวิวัฒนาการจนสามารถดำรงเผ่าพันธุ์ไว้ได้ และได้เป็นองค์ประกอบที่สำคัญต่อการควบคุมสมดุลทางธรรมชาติ ควบคุมภัยพิบัติที่จะเกิดการทำลายธรรมชาติจนถึงขั้นวิกฤต หรือทำให้ภัยธรรมชาติลดความรุนแรงลง นอกจากนี้ แหล่งกำเนิดของความอุดมสมบูรณ์ของ ดิน น้ำ และอากาศที่บริสุทธิ์นั้น มาจากป่าธรรมชาติดั้งเดิมทั้งสิ้น จะเห็นได้ว่าป่าอนุรักษ์ที่ยังคงสภาพสมบูรณ์นั้น จำเป็นอย่างยิ่งจะต้องรักษาไว้ เพื่อให้เป็นแหล่งผลิตธาตุอาหารที่จะเกิดจากการเน่าเปื่อยผุสลายของต้นไม้และพืชป่าที่จะถูกน้ำพัดพาให้ไหลลงมาเป็นประโยชน์ต่อการกสิกรรมของพื้นที่ตอนล่าง อีกทั้งป่าธรรมชาติยังช่วยควบคุมมิให้เกิดการพังทลายของหน้าดินที่สะสมเอาความอุดมสมบูรณ์ของป่าไม้ไว้”
ในตอนที่ประเทศไทยได้นำเสนอสถานที่สำคัญเป็นมรดกโลกนั้น บันทึกไว้ว่า เสนอมรดกทางวัฒนธรรมและทางธรรมชาติให้องค์การสหประชาชาติพิจารณาขึ้นบัญชีไว้เป็นมรดกโลก รวม 6 แห่ง คือ แหล่งโบราณคดีบ้านเชียง อารยธรรมเก่าแก่ยุคก่อนประวัติศาสตร์ของดินแดนอีสานโบราณ อุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัย – ศรีสัชนาลัย – กำแพงเพชร นครแห่งประวัติศาสตร์ราชธานีแห่งแรกของอาณาจักรไทย นครประวัติศาสตร์พระนครศรีอยุธยา ร่องรอยความเจริญสูงสุดของศิลปวัฒนธรรมไทย ก่อนเสียกรุงครั้งที่ 2 ให้แก่พม่า อุทยานแห่งชาติเขาใหญ่ อุทยานแห่งชาติแห่งแรกของไทย ได้รับยกย่องให้เป็นมรดกแห่งเอเชียคู่ตะรุเตา อุทยานแห่งชาติตะรุเตา อุทยานแห่งชาติทางทะเลของไทย ที่มีร่องรอยอดีตทางประวัติศาสตร์การเมืองในยุคหลังเปลี่ยนแปลงการปกครอง พ.ศ. 2475 แหล่งรวมปะการังที่มากที่สุดในโลกแห่งหนึ่งของชายฝั่งทะเลอันดามัน และเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าทุ่งใหญ่นเรศวร – ห้วยขาแข้ง เป็นผืนป่าอนุรักษ์ที่มีขนาดใหญ่ที่สุดในประเทศไทย
จวบจนหนึ่งปีให้หลังของการจากไปคุณสืบ การประชุมมรดกโลกที่ประเทศตูนีเซีย ระหว่างวันที่ 9 – 13 ธันวาคม พ.ศ. 2534 ยูเนสโกก็มีมติออกมาว่าได้ ขึ้นบัญชีทุ่งใหญ่นเรศวร – ห้วยขาแข้ง ไว้เป็นมรดกทางธรรมชาติของโลก พร้อมกับอุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัย – ศรีสัชนาลัย – กำแพงเพชร กับนครประวัติศาสตร์พระนครศรีอยุธยาขึ้นเป็นมรดกโลกทางวัฒนธรรม
โดยทางยูเนสโกได้แถลงว่าเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าทุ่งใหญ่-ห้วยขาแข้ง (มรดกโลกทางธรรมชาติแห่งแรกของประเทศไทย) ได้เป็นมรดกโลก โดยมีคุณสมบัติตรงตามหลักเกณฑ์ถึง 3 ข้อ (มรดกโลกทางธรรมชาติมีหลักเกณฑ์ 4 ข้อ) ดังนี้ (ข้อ 8) เป็นตัวอย่างที่เด่นชัดในการเป็นตัวแทนของขบวนการเปลี่ยนแปลงที่สำคัญ ทางธรณีวิทยา หรือวิวัฒนาการทางชีววิทยา และปฏิสัมพันธ์ของมนุษย์ต่อสิ่งแวดล้อมทางธรรมชาติที่กำลังเกิดอยู่ เช่น ภูเขาไฟ เกษตรกรรมขั้นบันได (ข้อ 9) เป็นแหล่งที่เกิดจากปรากฏการณ์ทางธรรมชาติ ที่มีเอกลักษณ์หายากหรือสวยงามเป็นพิเศษ เช่น แม่น้ำ น้ำตก ภูเขา (ข้อ 10) เป็นถิ่นที่อยู่อาศัยของชนิดสัตว์และพันธุ์พืชที่หายาก หรือที่ตกอยู่ในสภาวะอันตราย แต่ยังคงสามารถดำรงชีวิตอยู่ได้ ซึ่งรวมถึงระบบนิเวศอันเป็นแหล่งรวมความอุดมสมบูรณ์ของพืชและสัตว์ที่ทั่วโลกให้ความสนใจด้วย
แน่นอนว่าผลการประกาศในครั้งนี้ เพื่อนพ้องน้องพี่ในแวดวงนักอนุรักษ์ต่างรู้สึกชื่นมื่นที่ผลงานและฝันสุดท้าของคุณสืบได้กลายเป็นความจริง แต่ถึงอย่างไร การได้ขึ้นทะเบียนเป็นมรดกโลกแล้วใช่ว่าจะปล่อยปะละเลยได้ กลับยิ่งจำเป็นต้องมีการดูแลอย่างเข้มข้นให้มากเสียยิ่งกว่าเดิม
บทความโดย รตยา จันทรเทียร ประธานที่ปรึกษามูลนิธิสืบนาคะเสถียร
มรดกโลกมรดกสำคัญเรื่องหนึ่งที่มูลนิธิสืบนาคะเสถียรได้รับสานต่อเจตนารมณ์จากคุณสืบคือ การดูแลรักษาผืนป่าของเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าห้วยขาแข้งและทุ่งใหญ่นเรศวร ซึ่งถือได้ว่าเป็นผลงานลำดับท้ายๆ ในช่วงชีวิตที่คุณสืบได้ทุ่มเททั้งแรงกายและแรงใจเขียนรายงานนำเสนอต่อยูเนสโกเพื่อให้เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าทั้งสองแห่งได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นมรดกโลก ร่วมกับคุณเบลินดา สจ๊วต ค๊อกซ์ ซึ่งจากกระแสการเสียชีวิตของคุณสืบก็ทำให้เรื่องราวทุ่งใหญ่ – ห้วยขาแข้ง และมรดกโลก เป็นที่สนใจในวงกว้างมากขึ้น โดยมีสื่อมวลชนคอยเป็นผู้นำเสนอข่าวสารเป็นระยะ และนั่นก็ทำให้คำว่า ‘มรดกโลก’ เป็นคำที่รู้จักกันแพร่หลายไม่ได้จำกัดอยู่เพียงเฉพาะกลุ่มคนทำงานด้านอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมเพียงกลุ่มเดียวอีกต่อไป

สำหรับเรื่องการเสนอเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าทั้งสองแห่งให้ขึ้นทะเบียนเป็นมรดกโลกทางธรรมชาติ หากให้เท้าความถึงที่มาที่ไปแล้ว ก็คงต้องย้อนไปในช่วงที่รัฐบาลมีมติระงับการสร้างเขื่อนน้ำโจนในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าทุ่งใหญ่นเรศวร (วันที่ 4 เมษายน พ.ศ. 2531) กันอีกครั้ง ซึ่งมีคุณสืบ นาคะเสถียร เป็นกำลังสำคัญในการคัดค้าน ร่วมกับนักวิชาการ นักศึกษา และภาคประชาชน ดังที่กล่าวไว้ในบทแรกเริ่ม โดยในเวลานั้นกลุ่มนักอนุรักษ์ที่ร่วมกันคัดค้านมีความเห็นตรงกันว่าควรมีมาตรการระยะยาวในการป้องกันไม่ให้มีการนำเสนอโครงการสร้างเขื่อนน้ำโจนขึ้นอีกในอนาคต ขณะเดียวกันในเวลานั้นประเทศไทยได้เข้าร่วมเป็นภาคีอนุสัญญามรดกโลกแล้วด้วย จึงมีข้อสรุปว่าจะเสนอต่อยูเนสโกให้เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าทุ่งใหญ่นเรศวรได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นมรดกโลก และมอบหมายให้คุณสืบที่ทำงานด้านข้อมูลการคัดค้านอย่างแข็งขันมาตลอดน่าจะเป็นผู้รับหน้าที่เขียนรายงานทางวิชาการ 
..
..
เขื่อนน้ำโจน
ภาพเหตุการณ์คัดค้านเขื่อนน้ำโจน


แม้จุดเริ่มต้นของที่มา จะเกิดจากความต้องการปกป้องผืนป่าทุ่งใหญ่นเรศวรจากเขื่อนน้ำโจน แต่คุณสืบกลับมีความเห็นว่า ควรจะรวมผืนป่าห้วยขาแข้ง เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าที่มีขนาดใหญ่รองจากทุ่งใหญ่และมีอาณาเขตเชื่อมต่อกันเข้าไปด้วย เพราะถือได้ว่าเป็นป่าผืนเดียวกัน และมีความอุดมสมบูรณ์ไม่น้อยไปกว่ากัน ทั้งยังมีภัยคุกคามไม่ยิ่งหย่อนไปกว่ากัน จึงมีจำเป็นต้องได้รับการยกระดับการดูแลให้สูงขึ้นเท่าๆ กัน

ความตอนหนึ่งในรายงาน คุณสืบและคุณเบลินดา ได้บรรยายถึงความสำคัญของผืนป่าทั้งสองแห่งที่มีอาณาเขตต่อเนื่องกันเอาไว้ว่า “ความต่อเนื่องของป่าธรรมชาติเป็นผืนใหญ่นั้น เป็นหลักประกันต่อการคงเผ่าพันธุ์ของพืชและสัตว์ที่ได้อาศัยเวลานับร้อยพันปีในการวิวัฒนาการจนสามารถดำรงเผ่าพันธุ์ไว้ได้ และได้เป็นองค์ประกอบที่สำคัญต่อการควบคุมสมดุลทางธรรมชาติ ควบคุมภัยพิบัติที่จะเกิดการทำลายธรรมชาติจนถึงขั้นวิกฤต หรือทำให้ภัยธรรมชาติลดความรุนแรงลง นอกจากนี้ แหล่งกำเนิดของความอุดมสมบูรณ์ของ ดิน น้ำ และอากาศที่บริสุทธิ์นั้น มาจากป่าธรรมชาติดั้งเดิมทั้งสิ้น จะเห็นได้ว่าป่าอนุรักษ์ที่ยังคงสภาพสมบูรณ์นั้น จำเป็นอย่างยิ่งจะต้องรักษาไว้ เพื่อให้เป็นแหล่งผลิตธาตุอาหารที่จะเกิดจากการเน่าเปื่อยผุสลายของต้นไม้และพืชป่าที่จะถูกน้ำพัดพาให้ไหลลงมาเป็นประโยชน์ต่อการกสิกรรมของพื้นที่ตอนล่าง อีกทั้งป่าธรรมชาติยังช่วยควบคุมมิให้เกิดการพังทลายของหน้าดินที่สะสมเอาความอุดมสมบูรณ์ของป่าไม้ไว้”

ในตอนที่ประเทศไทยได้นำเสนอสถานที่สำคัญเป็นมรดกโลกนั้น บันทึกไว้ว่า เสนอมรดกทางวัฒนธรรมและทางธรรมชาติให้องค์การสหประชาชาติพิจารณาขึ้นบัญชีไว้เป็นมรดกโลก รวม 6 แห่ง คือ แหล่งโบราณคดีบ้านเชียง อารยธรรมเก่าแก่ยุคก่อนประวัติศาสตร์ของดินแดนอีสานโบราณ อุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัย – ศรีสัชนาลัย – กำแพงเพชร นครแห่งประวัติศาสตร์ราชธานีแห่งแรกของอาณาจักรไทย นครประวัติศาสตร์พระนครศรีอยุธยา ร่องรอยความเจริญสูงสุดของศิลปวัฒนธรรมไทย ก่อนเสียกรุงครั้งที่ 2 ให้แก่พม่า อุทยานแห่งชาติเขาใหญ่ อุทยานแห่งชาติแห่งแรกของไทย ได้รับยกย่องให้เป็นมรดกแห่งเอเชียคู่ตะรุเตา อุทยานแห่งชาติตะรุเตา อุทยานแห่งชาติทางทะเลของไทย ที่มีร่องรอยอดีตทางประวัติศาสตร์การเมืองในยุคหลังเปลี่ยนแปลงการปกครอง พ.ศ. 2475 แหล่งรวมปะการังที่มากที่สุดในโลกแห่งหนึ่งของชายฝั่งทะเลอันดามัน และเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าทุ่งใหญ่นเรศวร – ห้วยขาแข้ง เป็นผืนป่าอนุรักษ์ที่มีขนาดใหญ่ที่สุดในประเทศไทย
..
.
มรดกโลก


จวบจนหนึ่งปีให้หลังของการจากไปคุณสืบ การประชุมมรดกโลกที่ประเทศตูนีเซีย ระหว่างวันที่ 9 – 13 ธันวาคม พ.ศ. 2534 ยูเนสโกก็มีมติออกมาว่าได้ ขึ้นบัญชีทุ่งใหญ่นเรศวร – ห้วยขาแข้ง ไว้เป็นมรดกทางธรรมชาติของโลก พร้อมกับอุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัย – ศรีสัชนาลัย – กำแพงเพชร กับนครประวัติศาสตร์พระนครศรีอยุธยาขึ้นเป็นมรดกโลกทางวัฒนธรรม

โดยทางยูเนสโกได้แถลงว่าเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าทุ่งใหญ่-ห้วยขาแข้ง (มรดกโลกทางธรรมชาติแห่งแรกของประเทศไทย) ได้เป็นมรดกโลก โดยมีคุณสมบัติตรงตามหลักเกณฑ์ถึง 3 ข้อ (มรดกโลกทางธรรมชาติมีหลักเกณฑ์ 4 ข้อ) ดังนี้ (ข้อ 8) เป็นตัวอย่างที่เด่นชัดในการเป็นตัวแทนของขบวนการเปลี่ยนแปลงที่สำคัญ ทางธรณีวิทยา หรือวิวัฒนาการทางชีววิทยา และปฏิสัมพันธ์ของมนุษย์ต่อสิ่งแวดล้อมทางธรรมชาติที่กำลังเกิดอยู่ เช่น ภูเขาไฟ เกษตรกรรมขั้นบันได (ข้อ 9) เป็นแหล่งที่เกิดจากปรากฏการณ์ทางธรรมชาติ ที่มีเอกลักษณ์หายากหรือสวยงามเป็นพิเศษ เช่น แม่น้ำ น้ำตก ภูเขา (ข้อ 10) เป็นถิ่นที่อยู่อาศัยของชนิดสัตว์และพันธุ์พืชที่หายาก หรือที่ตกอยู่ในสภาวะอันตราย แต่ยังคงสามารถดำรงชีวิตอยู่ได้ ซึ่งรวมถึงระบบนิเวศอันเป็นแหล่งรวมความอุดมสมบูรณ์ของพืชและสัตว์ที่ทั่วโลกให้ความสนใจด้วย

แน่นอนว่าผลการประกาศในครั้งนี้ เพื่อนพ้องน้องพี่ในแวดวงนักอนุรักษ์ต่างรู้สึกชื่นมื่นที่ผลงานและฝันสุดท้าของคุณสืบได้กลายเป็นความจริง แต่ถึงอย่างไร การได้ขึ้นทะเบียนเป็นมรดกโลกแล้วใช่ว่าจะปล่อยปะละเลยได้ กลับยิ่งจำเป็นต้องมีการดูแลอย่างเข้มข้นให้มากเสียยิ่งกว่าเดิม
.

.
บทความโดย รตยา จันทรเทียร ประธานที่ปรึกษามูลนิธิสืบนาคะเสถียร
.
 

รับข่าวสาร


บทความที่เกี่ยวข้อง