• Increase font size
  • Default font size
  • Decrease font size

เกิดเป็นเสือโคร่ง [2]

อีเมล พิมพ์ PDF

สถานีวิจัยสัตว์ป่าเขานางรำผู้เขียนติดตามการศึกษาเรื่องเสือของสถานีวิจัยสัตว์ป่าเขานางรำมาตั้งแต่ต้น ประมาณปี 2536 - 2537 ข่าวแรกที่ได้รับคือ มีเสือดาวมาติดกรงที่ ดร.ศักดิ์สิทธิ์ตั้งใจดักชะมด โดยเอาไก่เป็นๆ เป็นตัวล่อ เป็นเรื่องที่ตื่นเต้นกันมากในยุคนั้น ตั้งแต่ขั้นตอนการฉีดยาสลบให้เสือดาวที่ติดกรงสลบ และเอาตัวออกมาวัดสัดส่วน ตั้งแต่เขี้ยว อุ้งเท้า ความยาวหัวจรดหาง ชั่งน้ำหนัก ฯลฯ ขณะเก็บข้อมูลจากเสือดาวตัวเป็นๆ นั้น ก็ต้องราดแอลกอฮอล์ ปรนนิบัติพัดวี เพื่อไม่ให้ความร้อนขึ้นสูงจนเป็นอันตรายต่อเสือ ต้องคอยวัดปรอททางก้นเสือ ส่วนหัวเสือนั้นก็เอาผ้าปิดไว้ โดยยังเกรงๆ ว่าเสือจะจำหน้าผู้รังแกได้ ต้องเอาเทปพันปาก ข้อสำคัญคือ การใส่เข็มขัดคอที่ติดวิทยุได้ เพื่อติดตามได้ว่าเสือไปหากินที่ไหน นอนที่ไหน ใช้พื้นที่บริเวณใด ยังมีชีวิตรักตามปกติเหมือนไม่ใส่เข็มขัดคอหรือไม่ ฯลฯ


งานเริ่มมาตั้งแต่ปี 2536 จนชำนาญร่วมกันทั้งเสือและผู้ศึกษาเสือ เหยื่อจากไก่เป็นๆ ก็เปลี่ยนเป็นโครงไก่ เสือก็ยังเข้ากรง ที่สนุกก็คือ เสือบางตัวเรียนรู้ว่าในกรงมีอาหารเข้าไปแล้วได้กินฟรี อาจถูกวางยาสลบบ้างก็ไม่เป็นไร ฟื้นแล้วไปไหนมาไหนได้ตามปกติ ได้ทราบว่าเสือที่ทำสถิติสูงสุดเข้ากรงถึง 7 ครั้ง จนผู้ศึกษาต้องย้ายกรงหนี

หลังจากรู้เรื่องเสือดาวเสือดำจนช่ำชองแล้ว ในปี 2539 สถานีวิจัยสัตว์ป่าเขานางรำก็มุ่งไปสู่งานวิจัยเสือโคร่ง ซึ่งไม่มีใครในประเทศศึกษามาก่อน ดร.ศักดิ์สิทธิ์ตอบคำถามเรื่องแรงจูงใจให้ทำการศึกษาเสือโคร่งว่า เพราะเสือโคร่งเป็นสัตว์ใหญ่ใกล้สูญพันธุ์ของโลก มีความสำคัญต่อความคงอยู่ของระบบนิเวศ จะรักษาผืนป่าขนาดใหญ่ได้ก็ต้องรักษาเสือโคร่งไว้ให้ได้ เพราะเสือโคร่งจะอยู่ได้จะต้องมีผืนป่าขนาดใหญ่เพียงพอ มีเหยื่อเพียงพอ มีน้ำ มีปัจจัยแวดล้อมที่ดี การรักษาเสือโคร่งจะต้องรักษาเป็นกลุ่มประชากร ไม่ใช่เหลืออยู่ตัวสองตัว แต่ต้องเป็นกลุ่มประชากรที่มีผลต่อกลุ่มพันธุกรรม อีกทั้งเสือโคร่งเป็นสัตว์ที่คนสนใจให้ความสำคัญมาก

สถานีวิจัยสัตว์ป่าเขานางรำ

งานศึกษาเรื่องเสือโคร่งยังมีแนวร่วมสำคัญคือ WCS (WILDLIFE CONSERVATION SOCIETY) ซึ่งมี ดร.อนรรฆ พัฒนวิบูลย์ เป็นกำลังหลัก ด้วยการวางกล้องดักถ่ายภาพ (CAMARA TRAP) กล้องนี้จะวางไว้สองข้างทางเสือผ่าน หากมีสัตว์หรือคนผ่านไป กล้องจะถ่ายรูปไว้โดยอัตโนมัติ ถ้านึกเห็นภาพในผืนป่ากว้างใหญ่ของผืนป่าห้วยขาแข้ง โดยมีการวางกล้องได้ตลอดเหนือจรดใต้ ภาพที่ได้นอกจากเสือโคร่ง ยังได้ภาพของชีวิตอื่นๆ ที่อาศัยอยู่ในผืนป่านี้

ข่าวแรกที่ได้รับเรื่องการจับเสือโคร่งเพื่อการศึกษาของ ดร.ศักดิ์สิทธิ์ เมื่อปี 2539 ก็คือ ได้ต่อกรงไม้ใหญ่โตแข็งแรง ใช้วัวเป็นเหยื่อล่อ ผลคือ เสือเข้าไปกินเหยื่อ ทลายกรงเรียบร้อยเลย เป็นอันว่าไม่สำเร็จ ฝ่ายผู้ศึกษาไม่ท้อ ลงทุนต่อกรงใหม่ คราวนี้เป็นกรงเหล็กมีกลไกพร้อม ถ้าเสือเข้าไปหาเหยื่อเมื่อใด ประตูกรงจะปิดโดยอัตโนมัติ ผลปรากฏว่าเสือโคร่งรู้ทัน ทำตัวแบนๆ คลานเข้าไปลากเหยื่อออกมาได้ เลยเสียเวลาเปล่าอีก การล่อเสือเข้ากรงนี้ดำเนินต่อไปเป็นปี ทำกรงนับสิบกรง ทั้งกรงโปร่งกรงทึบ จน ดร.ศักดิ์สิทธิ์แทบหมดทุนก็ยังไม่ประสบผล ก็พอดีมีระฆังช่วย คือ ดร.ศักดิ์สิทธิ์ถูกย้ายไปอยู่ภาคอีสานเมื่อ พ.ศ.2540

การศึกษาเสือโคร่งถูกพักยกแรกไว้ก่อน ปี 2547 ได้มีคำสั่งให้ ดร.ศักดิ์สิทธิ์ กลับมาเป็นหัวหน้าสถานีวิจัยสัตว์ป่าเขานางรำ จึงได้สานต่อศึกษาเสือโคร่ง

คราวนี้สามารถจับเสือโคร่งใส่เข็มขัดคอติดวิทยุติดตามพฤติกรรมได้ด้วยการใช้กับดักแทนกรงดัก การวางกำดักให้เสือโคร่งมาติดแล้วยิงยาสลบ ก่อนที่จะทำการติดเข็ดขัดคอวิทยุติดวิทยุ ได้แนวทางมาจากการวิจัยเสือโคร่งของประเทศรัสเซีย แต่การทำงานให้ได้ผลนั้น เป็นประสบการณ์เฉพาะของสถานีวิจัยสัตว์ป่าเขานางรำ เป็นต้นว่า ควรจะวางกับดักไว้บริเวณไหนเสือจึงจะเอาตีนมาติดกับ ติดแล้วเสือต้องไม่เป็นอันตราย กับต้องมีขนาดพอเหมาะ การศึกษารายละเอียดของชีวิตเสือโคร่งนั้นทำกันอย่างลึกซึ้งละเอียดลออ ทั้งจากการวางกล้องดักถ่ายภาพในเส้นทางเสือผ่าน จนแยกแยะได้ว่าเป็นเสือตัวไหน มีการตั้งชื่อ กำหนดหมายเลขประจำตัว ศึกษาจากขี้เสือเพื่อให้ประมาณได้ว่าตัวอะไรเป็นอาหารเสือ ซึ่งสรุปได้ว่า เสือโคร่งชอบกินสัตว์กีบขนาดใหญ่ เช่น วัวแดง กวาง กระทิง หมูป่า ดังนั้น ป่าใดที่มีอาหารเสือเหลืออยู่น้อย หรือไม่มีเลย เสือโคร่งก็อยู่ไม่ได้

นับจากจับเสือโคร่งติดวิทยุตัวแรกได้ที่เขาบันไดเมื่อปี 2547 ก็พัฒนาฝีมือเรื่อยมา แต่ละปีจับได้หลายตัว แต่ก็เสียเหยื่อไปมาก เสือโคร่งฉลาดมาก เรียนรู้เร็ว ถ้าสงสัยจะไม่เฉียดกรายมาอีกเลย

ปี 2553 นี้ติดปอกคอได้ 4 ตัวแล้ว เป็นตัวเมียกำลังท้องหรือมีลูกอ่อนทั้งสิ้น ซึ่งนับเป็นสัญญาณที่ดี นับแต่ทำงานวิจัยเรื่องเสือและถ่ายภาพด้วย CAMARATRAP มีเสือกว่า 70 ตัวที่ผ่านตา บางตัวหายไปแล้ว บางตัวมาใหม่

ขอแปลงสารเล็กน้อย “เกิดเป็นหญิงแท้จริงแสนลำบาก เกิดเป็นเสือยิ่งยากกว่าหลายเท่า” เกิดเป็นเจ้าป่าตัวโตคำรามสนั่น เป็นที่เกรงขามของสัตว์อื่น แต่กว่าจะได้กินแต่ละมื้อต้องออกแรงล่า ได้บ้างไม่ได้บ้าง อาหารก็มิได้มีเหลือเฟือต้องเดินทางไกลเพื่อเสาะหา เสือตัวผู้แต่ละตัวมีอาณาเขตของตนเองราว 100-200 ตารางกิโลเมตร ในอาณาเขตของตัวผู้อาจมีตัวเมียหากินอยู่ด้วย ถ้าเหยื่อสมบูรณ์เช่นตอนใต้ของห้วยขาแข้ง ตัวเมียแต่ละตัวใช้พื้นที่ราว 30 ตารางกิโลเมตร ถ้าเหยื่อปานกลาง เช่น แถวเขานางรำ เสือจะครองพื้นที่ราว 60 ตารางกิโลเมตร เมื่อโตเต็มวัยอายุราวปีเศษก็ต้องหากินเอง หากพื้นที่นั้นๆ มีเจ้าของอยู่แล้ว อาจต้องไปเป็นสัมภเวสีอาศัยอยู่ตามสันเขา เพราะเสือชอบพื้นที่ราบๆ เหมือนสัตว์อื่นๆ ครั้นตัวที่ครองพื้นที่อยู่เดินอ่อนแอลง ตัวใหม่ที่หนุ่มกว่าสดกว่าก็เข้ามาครองพื้นที่แทน อายุเสือโคร่งในป่าสูงสุดที่พบคือ 15 ปี จะมีลูกเมื่อ 3-4 ปี ยังดีที่จับเหยื่อได้ตัวหนึ่งก็กินไปหลายวัน ไม่เฉพาะตัวเสือโคร่งเองที่มีราคาสูงมาก เหยื่อของเสือโคร่งไม่ว่าวัวแดง กวาง หรือกระทิง ก็เป็นที่ต้องการของมนุษย์ ทั้งเสือโคร่งทั้งเหยื่อจึงเป็นเป้าหมายการล่า ดังนั้นเสือโคร่งจะอยู่ได้ ทั้งตัวเสือ อาหารของเสือ และบ้านของเสือ จะต้องได้รับการจัดการดูแลอย่างจริงจัง

รตยา จันทรเทียร

ประเทศไทยให้คำมั่นไว้กับนานาชาติในการประชุมเรื่องเสือโคร่งที่ประเทศเนปาล เมื่อตุลาคม ค.ศ. 2009 ว่า ปีขาลรอบหน้าคือปี ค.ศ. 2022 เสือโคร่งในประเทศไทยจะเพิ่มอีก 1 เท่า ตามที่ได้รับการบอกเล่า ปีขาลปีนี้ ค.ศ.2010 มรดกโลกทุ่งใหญ่ห้วยขาแข้ง มีขนาดพื้นที่ประมาณ 6,600 ตารางกิโลเมตร มีเสือโคร่งรวมกันประมาณ 120 ตัว โดยอยู่ที่ห้วยขาแข้งประมาณ 80 ตัว ห้วยขาแข้งวันนี้ค่อนข้างเต็มแล้ว ถ้าจะเพิ่มจำนวนต้องไปเพิ่มพื้นที่โดยรอบ เช่น อุทยานแห่งชาติแม่วงก์ คลองลาน ตอนใต้ของเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าอุ้มผาง รวมถึงที่เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าทุ่งใหญ่นเรศวรด้านตะวันออกและด้านตะวันตก จะเพิ่มได้มีสูตรสำเร็จคือ เพิ่มคุณภาพของพื้นที่ให้เป็นป่าสมบูรณ์ ดูแลให้เป็นบ้านที่ปลอดภัย ไม่ถูกล่า มีอาหารเพิ่มขึ้นจนเพียงพอตามที่ศึกษามา

ดร. ศักดิ์สิทธิ์ทิ้งท้ายว่า ทั้งหมดนี้จะเป็นไปได้หรือไม่ ขึ้นอยู่กับ “ความจริงใจที่จะอนุรักษ์”

ผู้เขียนขออนุญาตปิดท้ายบทความนี้ว่า คนไทยทุกภาคส่วนต้องร่วมมือกันอนุรักษ์เสือโคร่งอย่างจริงจังและจริงใจ นับแต่วันนี้เป็นต้นไป เพราะการคงอยู่ของประชากรเสือโคร่งในผืนป่าธรรมชาติ คือหลักประกันว่าทุกคนในแผ่นดินไทยจะมีน้ำกินน้ำใช้ อย่างน้อยเท่ากับที่มีอยู่ในวันนี้ ด้วยเหตุผลที่ว่า ถ้าต้องการให้ประชาการเสือโคร่งมีจำนวนเพียงพอที่จะสืบสานพันธุกรรม จะต้องมีผืนป่าธรรมชาติที่มีขนาดใหญ่เพียงพอ ป่านั้นต้องมีพืชพรรณที่อุดมสมบูรณ์ ที่วัวแดง กวาง นิเวศธรรมชาติที่สมบูรณ์ เช่น น้ำ นอกจากเป็นธนาคารของความหลากหลายทางชีวภาพแล้ว ยังทำหน้าที่เป็นแหล่งผลิตน้ำชั่วชีวิต ช่วยขับและเก็บน้ำไว้ในฤดูฝนตลอดปี จากแอ่งซับน้ำซึมที่สัตว์ป่าได้อาศัยดื่มกิน ไหลบรรจบกันเป็นห้วยเล็กห้วยน้อย รวมกันเป็นคลอง เป็นแม่น้ำ ที่คนได้อาศัยใช้อุปโภคบริโภคอยู่ในปัจจุบัน

นี่คือประโยชน์ของการอนุรักษ์เสือโคร่งที่ส่งผลโดยตรงต่อคนไทยทุกภาคส่วน ช่วยกันรักษาแหล่งผลิตน้ำชั่วชีวิต เพื่อตัวเราในวันนี้ และส่งต่อแก่ลูกหลานของเราในวันนี้

“ไม่มีป่า ไม่มีน้ำ ไม่มีชีวิต”

เขียนโดย รตยา จันทรเทียร
ตีพิมพ์ครั้งแรก หนังสือที่ระลึก งานประกาศผลและมอบรางวัล ชูเกียรติ อุทกะพันธุ์ ครั้งที่ 8 ประจำปี 2554

 

 

รับข่าวสาร


บทความที่เกี่ยวข้อง