• Increase font size
  • Default font size
  • Decrease font size
หน้าแรก เราทำงานให้พี่สืบ ศศิน เฉลิมลาภ บทความโดยศศิน เฉลิมลาภ ธรรมชาติมาหานคร : ราษฎรร่วมรัฐ พิทักษ์ป่า

ธรรมชาติมาหานคร : ราษฎรร่วมรัฐ พิทักษ์ป่า

อีเมล พิมพ์ PDF
ผมกำลังมองผ่านภาพในฝันของตัวเอง - ผมทำงานกับกรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า
และพันธุ์พืช มามากกว่า 10 ปี กรมอุทยานฯ มีภารกิจที่จะต้องดูแลพื้นที่ป่า พื้นที่ที่เป็น
เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า พื้นที่ที่เป็นอุทยานแห่งชาติ วนอุทยาน และเขตห้ามล่าสัตว์ป่า
กรมอุทยานฯ ทำงานดีนะครับ เพราะว่าพื้นที่ป่าที่มีอยู่ในประเทศไทย ณ วันนี้ 2 ใน 3
ดูแลโดยกรมอุทยานฯ ป่าที่เหลืออยู่ทุกวันนี้เพราะกรมอุทนยานฯ มีความเข้มแข็งใน
การจัดการพื้นที่ มีเจ้าหน้าที่ค่อนข้างเพียงพอในการกระจายไปประจำยังผืนป่าเพื่อ
รักษาต้นน้ำลำธาร ให้เป็นแหล่งขุมทรัพย์สำหรับพวกเราคนไทยทุกคน
ปัญหาใหญ่ๆ ของกรมอุทยานฯ ที่กลืนไม่เข้าคายไม่ออก เป็นยาขมของงานอนุรักษ์ก็คือ
การใช้กฎหมายแรง อย่างกฎหมายอุทยานแห่งชาติหรือกฎหมายเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า
ไปประกาศทับที่อยู่อาศัยชุมชนที่เป็นชาวบ้าน คนยากคนจน คนที่เป็นคนชายขอบ คนที่
เป็นชนเผ่า คนที่มีเชื้อชาติไม่เหมือนกับพวกเราที่เป็นคนไทยภาคกลาง ภาคอีสาน ภาค
ใต้ ภาคเหนือ เขาอยู่ตามภูเขา
ปัยหาของการประทับพื้นที่ทับซ้อนของอุทยานแห่งชาติฯ และเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า
เป็นปัญหาการละเมิดสิทธิมนุษยชน มีความพยายามที่จะย้ายชุมชนออกจากป่า มี
ความพยายามที่จะคิดว่าในการที่จะเป็นป่าอนุรักษ์จะต้องไม่มีคนอยู่เลย ต้องเป็นบ้าน
ของสัตว์ป่าอย่างเดียว สิ่งเหล่านี้เป็นอุดมคติ หลายๆ คนบอกว่ามันเป็นการอนุรักษ์
แบบฝรั่งเพราะเขาไม่มีคนอาศัยอยู่แบบของเรา นั่นหมายความว่ากว่าฝรั่งจะสามารถ
ประกาศพื้นที่อนุรักษ์ได้ เขาก็ต้องมีการจัดการคน อาจจะขอให้คนออกไปอยู่ โดยมี
คุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น หรือว่าเขาไปประกาศในพื้นที่ที่ไม่มีคนอยู่ แต่ทุกวันนี้ในประเทศ
ไทยยังแก้ปัญหานี้ไม่ได้
กรมอุทยานแห่งชาติฯ มีข้อหาร้ายแรงในเรื่องของการละเมิดสิทธิ ในการไปรังแกคนจน
การจับคนจน ชาวย้านฟันไร่นิดเดียว ถางป่านิดเดียวก็จับเข้าคุก เก็บเห็ด หาหน่อไม้ก็
จับรุนแรง เรื่องราวแบบนี้เกิดขึ้นเป็นหนังชีวิต
ถามว่าเจ้าหน้าที่อนุรักษ์ผิดไหม ก็ตอบว่าเขาทำไปตามหน้าที่เพื่อปกป้องทรัพยากรให้
กับส่วนรวม แล้วส่วนของชุมทชนล่ะ ชุมชนที่อยู่บนต้นน้ำลำธารหลายๆ ชุมชนก็ยังมี
วิถีชีวิตที่สอดคล้องกลมกลืนกับธรรมชาติ แต่ปัจจุบันชุมชนก็ขยายตัวไม่มาก ทั้ง
จำนวนประชาการที่เพิ่มขึ้น
ถ้าดูตาม มติครม. 30 มิ.ย. 41 ใครอยู่ก่อนป่า ป่ารุกคนหรือคนรุกป่า แน่นอนว่าปู่ย่า
ตายายของพี่น้องในป่าก็อยู่มาก่อนการประกาศเป็นอุทยานฯ ป่าสงวนฯ หรือเขตรักษา
พันธุ์สัตว์ป่าด้วยกันทั้งนั้น แต่ลูกหลานที่เพิ่มขึ้นก็ขยายพื้นที่ออกไป มิหนำซ้ำการ
ขยายตัวของกิจการปลูกพืชเชิงเดี่ยวอย่างข้าวโพด ยางพารา ปาล์ม อ้อย มันสัมปะหลัง
ต่างๆ ก็ขยายตัวรุกเข้าไปในพื้นที่ป่า
จะบอกว่าเจ้าหน้าที่อนุรักษ์รังแกคนจนฝ่ายเดียวก็คงไม่ใช่ ชุมชนเองก็ขยายตัวออก
ทำลายต้นน้ำลำธาร และก็มีผลกระทบต่อแหล่งที่อยู่ของสัตว์่ป่้า
ปัญหาที่ว่านี้ดำรงอยู่ยาวนาน จนผมเพิ่งเห็นการทำงานของหัวหน้ามงคล คำสุข (หัว
หน้าเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าอุ้มผาง) ที่หัวหน้าเคยเล่าให้ผมฟังว่า การเป็นคนรับ
ราชการต้องเป็นคนที่บำบัดทุกข์บำรุงสุขให้กับราษฎร แม้กฎหมายสงวนและรักษา
พันธุ์สัตว์ป่าจะเป็นกฎหมายที่รุนแรง แต่ผู้ใช้ต่างหากที่เลือกใช้ เลือกใช้เพื่อจะรักษา
ทรัพยากรก็ได้ หรือเลือกใช้ที่จะสามารถใช้เป็นเครื่องมือให้ชุมชนกับป่าอยู่ร่วมกัน
อย่างปกติสุขก็ได้ มันขึ้นอยู่กับว่าผู้ใช้ จะใช้วิจารณญาณ ใช้เหตุใช้ผล และใช้ช่อง
ระเบียบและใช้ช่องระเบียบครม. ใช้ช่องอำนาจบริหารจัดการ จัดการได้เพียงใด
พื้นที่หมู่บ้านในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าอุ้มผางเป็นตัวอย่างที่ดีว่าหากมีการบริหาร
จัดการที่ดีและต่อเนื่องกันมาเป็นแนวทางให้คนกับป่าอยู่ร่วมกันได้
หัวหน้ามงคล คำสุข หรือที่เพื่อนเขาเรียกว่าหมอพร แต่ไม่ใช่หมอหรอกครับ แต่เป็น
คนที่คิดอยู่ตลอดเวลาว่าจะทำงานอย่างไร เพื่อให้ประสบควมสำเร็จ ก็ใช้วิธีการมีส่วน
ร่วม หมอพรบอกว่า ขอแค่มีชาวบ้านมาคุยด้วยคนหนึ่งหรือสองคน ไม่ต้องเห็นด้วย จะ
เห็นต่างกันก็ได้ แต่ขอให้มาประชุม มาเจอกัน กล้าคุยกัน จะมาบอกปัญหาอย่างไร
ให้มีช่องทางที่จะเดินต่อไป
วันนี้ฐานข้อมูลเพื่อการบริหารจัดการของพื้นที่เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าอุ้มผางใน 232
ชุมชนสำเร็จเสร็จสิ้นแล้ว ใช้มติครม. 30 มิ.ย. 41 ควบคุม ผ่อนผัน ให้ชุมชนอยู่โดย
ไม่ขยายออกไป ใช้ช่องทางที่มีมูลนิธิสืบนาคะเสถียรทำโครงการจอมป่า หรือการ
จัดการพื้นที่คุ้มครองอย่างมีส่วนร่วม เป็นช่องทางในการสำรวจและควบคุมพื้นที่ วันนี้
หัวหน้าเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าอุ้มผางกำลังจะทำพื้นที่รูปธรรม ที่เป็นตัวอย่างว่าคนกับ
ป่าอยู่ด้วยกันได้ และเป็นตัวอย่างการจัดการป่ารูปแบบใหม่ให้กับประเทศไทย
ชมย้อนหลังธรรมชาติมาหานคร ตอน ราษฎรร่วมรัฐ พิทักษ์ป่า ตอนที่ 1
ชมย้อนหลังธรรมชาติมาหานคร ตอน ราษฎรร่วมรัฐ พิทักษ์ป่า ตอนที่ 2
ชมย้อนหลังธรรมชาติมาหานครทุกตอนทาง
www.newtv.co.th/mahanakhon
ศศิน เฉลิมลาภผมกำลังมองผ่านภาพในฝันของตัวเอง - ผมทำงานกับกรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช มามากกว่า 10 ปี กรมอุทยานฯ มีภารกิจที่จะต้องดูแลพื้นที่ป่า พื้นที่ที่เป็นเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า พื้นที่ที่เป็นอุทยานแห่งชาติ วนอุทยาน และเขตห้ามล่าสัตว์ป่า 

กรมอุทยานฯ ทำงานดีนะครับ เพราะว่าพื้นที่ป่าที่มีอยู่ในประเทศไทย ณ วันนี้ 2 ใน 3 ดูแลโดยกรมอุทยานฯ ป่าที่เหลืออยู่ทุกวันนี้เพราะกรมอุทนยานฯ มีความเข้มแข็งในการจัดการพื้นที่ มีเจ้าหน้าที่ค่อนข้างเพียงพอในการกระจายไปประจำยังผืนป่าเพื่อรักษาต้นน้ำลำธาร ให้เป็นแหล่งขุมทรัพย์สำหรับพวกเราคนไทยทุกคน

ปัญหาใหญ่ๆ ของกรมอุทยานฯ ที่กลืนไม่เข้าคายไม่ออก เป็นยาขมของงานอนุรักษ์ก็คือ การใช้กฎหมายแรง อย่างกฎหมายอุทยานแห่งชาติหรือกฎหมายเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า ไปประกาศทับที่อยู่อาศัยชุมชนที่เป็นชาวบ้าน คนยากคนจน คนที่เป็นคนชายขอบ คนที่เป็นชนเผ่า คนที่มีเชื้อชาติไม่เหมือนกับพวกเราที่เป็นคนไทยภาคกลาง ภาคอีสาน ภาคใต้ ภาคเหนือ เขาอยู่ตามภูเขา

ปัญหาของการประทับพื้นที่ทับซ้อนของอุทยานแห่งชาติฯ และเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า เป็นปัญหาการละเมิดสิทธิมนุษยชน มีความพยายามที่จะย้ายชุมชนออกจากป่า มีความพยายามที่จะคิดว่าในการที่จะเป็นป่าอนุรักษ์จะต้องไม่มีคนอยู่เลย ต้องเป็นบ้านของสัตว์ป่าอย่างเดียว สิ่งเหล่านี้เป็นอุดมคติ หลายๆ คนบอกว่ามันเป็นการอนุรักษ์แบบฝรั่งเพราะเขาไม่มีคนอาศัยอยู่แบบของเรา นั่นหมายความว่ากว่าฝรั่งจะสามารถประกาศพื้นที่อนุรักษ์ได้ เขาก็ต้องมีการจัดการคน อาจจะขอให้คนออกไปอยู่ โดยมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น หรือว่าเขาไปประกาศในพื้นที่ที่ไม่มีคนอยู่ แต่ทุกวันนี้ในประเทศไทยยังแก้ปัญหานี้ไม่ได้

กรมอุทยานแห่งชาติฯ มีข้อหาร้ายแรงในเรื่องของการละเมิดสิทธิ ในการไปรังแกคนจน การจับคนจน ชาวย้านฟันไร่นิดเดียว ถางป่านิดเดียวก็จับเข้าคุก เก็บเห็ด หาหน่อไม้ก็จับรุนแรง เรื่องราวแบบนี้เกิดขึ้นเป็นหนังชีวิต

ถามว่าเจ้าหน้าที่อนุรักษ์ผิดไหม ก็ตอบว่าเขาทำไปตามหน้าที่เพื่อปกป้องทรัพยากรให้กับส่วนรวม แล้วส่วนของชุมทชนล่ะ ชุมชนที่อยู่บนต้นน้ำลำธารหลายๆ ชุมชนก็ยังมีวิถีชีวิตที่สอดคล้องกลมกลืนกับธรรมชาติ แต่ปัจจุบันชุมชนก็ขยายตัวไม่มาก ทั้งจำนวนประชาการที่เพิ่มขึ้น ถ้าดูตาม มติครม. 30 มิ.ย. 41 ใครอยู่ก่อนป่า ป่ารุกคนหรือคนรุกป่า แน่นอนว่าปู่ย่าตายายของพี่น้องในป่าก็อยู่มาก่อนการประกาศเป็นอุทยานฯ ป่าสงวนฯ หรือเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าด้วยกันทั้งนั้น แต่ลูกหลานที่เพิ่มขึ้นก็ขยายพื้นที่ออกไป มิหนำซ้ำการขยายตัวของกิจการปลูกพืชเชิงเดี่ยวอย่างข้าวโพด ยางพารา ปาล์ม อ้อย มันสัมปะหลัง ต่างๆ ก็ขยายตัวรุกเข้าไปในพื้นที่ป่าจะบอกว่าเจ้าหน้าที่อนุรักษ์รังแกคนจนฝ่ายเดียวก็คงไม่ใช่ ชุมชนเองก็ขยายตัวออก ทำลายต้นน้ำลำธาร และก็มีผลกระทบต่อแหล่งที่อยู่ของสัตว์่ป่้า

มงคล คำสุข

ปัญหาที่ว่านี้ดำรงอยู่ยาวนาน จนผมเพิ่งเห็นการทำงานของหัวหน้ามงคล คำสุข (หัวหน้าเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าอุ้มผาง) ที่หัวหน้าเคยเล่าให้ผมฟังว่า การเป็นคนรับราชการต้องเป็นคนที่บำบัดทุกข์บำรุงสุขให้กับราษฎร แม้กฎหมายสงวนและรักษาพันธุ์สัตว์ป่าจะเป็นกฎหมายที่รุนแรง แต่ผู้ใช้ต่างหากที่เลือกใช้ เลือกใช้เพื่อจะรักษาทรัพยากรก็ได้ หรือเลือกใช้ที่จะสามารถใช้เป็นเครื่องมือให้ชุมชนกับป่าอยู่ร่วมกันอย่างปกติสุขก็ได้ มันขึ้นอยู่กับว่าผู้ใช้ จะใช้วิจารณญาณ ใช้เหตุใช้ผล และใช้ช่องระเบียบครม. ใช้ช่องอำนาจบริหารจัดการ จัดการได้เพียงใด พื้นที่หมู่บ้านในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าอุ้มผางเป็นตัวอย่างที่ดีว่าหากมีการบริหารจัดการที่ดีและต่อเนื่องกันมาเป็นแนวทางให้คนกับป่าอยู่ร่วมกันได้

หัวหน้ามงคล คำสุข หรือที่เพื่อนเขาเรียกว่าหมอพร แต่ไม่ใช่หมอหรอกครับ แต่เป็นคนที่คิดอยู่ตลอดเวลาว่าจะทำงานอย่างไร เพื่อให้ประสบควมสำเร็จ ก็ใช้วิธีการมีส่วนร่วม หมอพรบอกว่า ขอแค่มีชาวบ้านมาคุยด้วยคนหนึ่งหรือสองคน ไม่ต้องเห็นด้วย จะเห็นต่างกันก็ได้ แต่ขอให้มาประชุม มาเจอกัน กล้าคุยกัน จะมาบอกปัญหาอย่างไร ให้มีช่องทางที่จะเดินต่อไป

วันนี้ฐานข้อมูลเพื่อการบริหารจัดการของพื้นที่เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าอุ้มผางใน 232 ชุมชนสำเร็จเสร็จสิ้นแล้ว ใช้มติครม. 30 มิ.ย. 41 ควบคุม ผ่อนผัน ให้ชุมชนอยู่โดยไม่ขยายออกไป ใช้ช่องทางที่มีมูลนิธิสืบนาคะเสถียรทำโครงการจอมป่า หรือการจัดการพื้นที่คุ้มครองอย่างมีส่วนร่วม เป็นช่องทางในการสำรวจและควบคุมพื้นที่ วันนี้หัวหน้าเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าอุ้มผางกำลังจะทำพื้นที่รูปธรรม ที่เป็นตัวอย่างว่าคนกับป่าอยู่ด้วยกันได้ และเป็นตัวอย่างการจัดการป่ารูปแบบใหม่ให้กับประเทศไทย

ชมย้อนหลังธรรมชาติมาหานคร ตอน ราษฎรร่วมรัฐ พิทักษ์ป่า ตอนที่ 1
ชมย้อนหลังธรรมชาติมาหานคร ตอน ราษฎรร่วมรัฐ พิทักษ์ป่า ตอนที่ 2
ชมย้อนหลังธรรมชาติมาหานครทุกตอนทาง www.newtv.co.th/mahanakhon
 

รับข่าวสาร