• Increase font size
  • Default font size
  • Decrease font size

แม่น้ำสายใหม่

อีเมล พิมพ์ PDF

แม่กลองพี่ต๋อย หนุ่มใหญ่คนบางคนที นำผมลัดเลาะทางในสวนมะพร้าว และป่าจากลัดเลาะจากเมืองแม่กลอง ผ่านอัมพวาขึ้นเหนือมาพักที่บ้านเกิดของแกที่ริมน้ำคลองบางน้อย ระหว่างทางพี่ต๋อย ที่ปัจจุบันเป็นเจ้าของกิจการร้านอาหารใหญ่โตที่เมืองราชบุรีบอกผมว่า ไม่เคยคิดกลับมาทำอะไรให้ที่บ้าน เพราะออกไปโตอยู่ไกล แต่มาอ่านหนังสือเกี่ยวกับระบบนิเวศสามน้ำและวิถีชีวิตคนสมุทรสงครามที่เขียนโดยวุฒิสมาชิกชื่อเล่นว่า ส.ว.เจี๊ยว หรือ คุณสุรจิต ชิระเวทย์ แล้วจึงได้คิดว่าต้องกลับมาเรียนรู้ และร่วมดูแลสภาพแวดล้อมที่อาจจะโดนทำลายจาก “แม่น้ำสายใหม่” ที่เขาว่าๆ กัน


พี่ต๋อย พาผมมานั่งศาลาริมน้ำกลางดึก แสงไฟฟ้าส่องเห็นน้ำลงไปถึงกระไดท่าน้ำขั้นที่ห้า ระหว่างฟังพี่ต๋อยเล่าวีรกรรมเฮี้ยวฮา แปลกพี่น้อง และความซุกซนที่ลัดเลาะอยู่กับวิถีริมคลองตอนเด็กเมื่อสามสี่สิบปีที่ผ่านมา ฉายภาพความอุดมสมบูรณ์ของเมืองสามน้ำ ที่ว่าแม่กลองน้ำเค็ม อัมพวาน้ำกร่อย และบางคนทีน้ำจืด บ้านสวนกึ่งทะเลของจังหวัดที่เล็กที่สุดนี้ผสมผสานน้ำจืดจากต้นน้ำที่กาญจนบุรี ผ่านราชบุรี มาสู่สมุทรสงครามก่อนออกทะเลที่ดอนหอยหลอด

ความพอดีของทุกปัจจัย ทำให้พื้นที่เล็กๆ แห่งนี้อุดมสมบูรณ์ไปด้วยทรัพยากรเกษตร สวนผลไม้ มะพร้าว การแปรรูปเป็นน้ำตาลมะพร้าว ร่วมกับเมืองแห่งการประมง ทั้งน้ำจืด น้ำกร่อย น้ำเค็ม ป่าจาก ป่าโกงกาง ออกไปถึงที่ราบสันดอนเลนอย่างดอนหอยหลอด การประมงทั้งในคลอง แม่น้ำ ปากน้ำ ไปสู่ทะเลใหญ่ ยังมินับว่าที่นี่คือแหล่งทำนาเกลือที่สำคัญที่สุดที่ใช้กันทั้งประเทศ ความอุดมสมบูรณ์แบบนี้กระมังที่ทำให้ที่นี่เป็นศูนย์กลางศิลปวิทยากรแห่งต้นรัตนโกสินทร์ ก่อเกิดศิลปะ-ศิลปินมากมาย

หลังจากพูดคุยกันเกือบเช้า เสียงระฆังจากวัดใกล้ๆ ดังมาเป็นสัญญาณให้พระเตรียมบิณฑบาต ผมตัดสินใจเข้าถุงนอนบนพื้นศาลาริมน้ำ ก่อนที่แสดงแดดเช้าจะส่องปลุกขึ้นมาให้ได้ยินเสียงน้ำขึ้นมาเกือบถึงพื้นศาลาในตอนสาย ผมออกมานั่งมองสายน้ำบางน้อยเล็ก ที่ต่อเชื่อมกับแม่กลองสายใหญ่ ก่อนออกสู่ทะเล ที่ในคลองมีเสาไฟฟ้าปักอยู่ มิเตอร์ไฟแทบจะอยู่ในระดับหวาดเสียวว่าน้ำจะขึ้นถึง นั่นก็คือระดับเดียวกับพื้นศาลาที่ผมนั่งอยู่ และนั่นก็คือระดับน้ำขึ้นสูงสุดที่เป็นมาไม่เคยเปลี่ยนแปลง และพลันนั้น ผมรู้สึกถึงความ “พอดี” ของธรรมชาติในทันที

มองออกไปรอบตัว บ้านสวนริมน้ำทุกบ้านต่างมีรูปแบบคล้ายกัน ปลูกศาลาหน้าบ้าน มีบันไดปูนหกเจ็ดขั้นพาดไว้ มีเรือพาย เรือยนต์ ผ่านไปมา บางทีก็ขายของพื้นบ้านที่ผมแทบไม่เคยเห็นมานับสิบปี และแน่นอนว่า นี่คือเมืองที่รักษาสภาพแวดล้อมการทำมาหากินที่ลงตัวจากโบราณมาได้อย่างงดงาม แต่ไม่ล้าสมัย ทำหน้าที่ผลิตอาหาร ให้กับคนทั้งประเทศอย่างไม่ขาดตกบกพร่อง

ผมตัดสินใจลงว่ายน้ำเล่นในคลอง กระแสน้ำแรงพอควรพัดตัวลอยไปตามน้ำ จนต้องไปเกาะอยู่ที่ศาลาบ้านถัดไป รวบรวมกำลังพอควรกว่าจะพาร่างกายกลับมาถึงศาลาบ้านพี่ต๋อย น้ำรอบตัวสะอาดมาก ไม่มีขยะ กลิ่นน้ำเน่า หรือสารเคมี ผมพยายามเข้าใกล้ฝั่งเพื่อให้เท่าแตะโคลน พยุงตัวเลียบตลิ่งเดินทวนน้ำขึ้นไปสำรวจคลอง พืชริมน้ำชนิดต่างๆ สารพัดชนิด ขึ้นกันอย่างผสมผสานสวยงาม ผมใช้เวลาอยู่ในคลองสวยอยู่นานพอควรเพื่อครุ่นคิดถึงความเปลี่ยนแปลงหากสายน้ำนี้ถูกเติมมาด้วยปริมาณน้ำจืดมหาศาล จากคลองขนาดกว้างสองร้อยเมตรนำน้ำมหาศาลจากแม่น้ำปิงข้ามลุ่มน้ำเจ้าพระยามาลงที่เขื่อนแม่กลองที่เมืองกาญจน์ ผ่านราชบุรี มาถึงที่นี่ ตามโครงการจัดการน้ำเพื่อป้องกันอุทกภัยให้พื้นที่เศรษฐกิจ ตั้งแต่กรุงเทพ ขึ้นไปถึงอยุธยา ความพอดีรอบตัวผม ทั้งระดับและปริมาณน้ำที่ผู้คนอยู่กันอย่างสงบสุข คุณภาพน้ำ และวิถีชีวิต ที่ทำหน้าที่ผลิตข้าวปลาอาหารเลี้ยงคนมาอย่างไม่ขาดตกบกพร่อง แต่ต้องมารับผลกระทบรุนแรงจากโครงการทั้งๆ ที่ไม่เกี่ยวข้องอันใด

ผมว่ายน้ำในคลองพลางนึกถึงชีวิตวัยเด็กที่ว่ายน้ำเล่นในแม่น้ำเจ้าพระยา ป่าสัก พื้นที่ที่น่าจะได้รับประโยชน์จากโครงการผันน้ำจากแม่น้ำปิงก่อนลงมาท่วมที่เจ้าพระยา พลางนึกถึงเวลาน้ำท่วมทุ่งอยุธยาในสมัยผมเด็กๆ ไม่มีอะไรเสียหายมากนัก เราสนุกกับน้ำท่วมเหมือนเป็นปกติ ได้ว่ายน้ำ หาปลา เป็นเรื่องธรรมชาติมากกว่าอุทกภัยร้ายแรงตามรอบสมดุล แต่หากน้ำจากแม่ปิงต้องแบ่งปันมาสู่แม่กลองอาจจะไม่เฉพาะช่วงอุทกภัย แต่แฝงด้วยเป้าหมายจะสร้างเมืองใหม่ริมคลองผันน้ำ ตลอดจนนำน้ำมาช่วยภาคอุตสาหกรรมที่จะเกิดขึ้นใหม่ แม่น้ำเจ้าพระยาบ้านผม จะต้องมีผลกระทบต่อการหายไปของน้ำ และน้ำทะเลรุกขึ้นไปจนอาจจะต้องเปลี่ยนที่ผลิตน้ำประปา จริงแล้วเราทำไมต้องชุลมุนวุ่นวายไปกับน้ำท่วมที่ไม่มีใครรู้ว่าจะมาขนาดนั้นอีกเมื่อไหร่ ทั้งๆ ที่สถิติที่เคยมีมาก็บอกว่าโอกาสเกิดแบบปีโน้นมันน้อยนัก

อีกไม่กี่วันต่อมา คนสมุทรสงคราม ทั้งจังหวัด ทั้งน้ำจืด น้ำกร่อย และน้ำเค็ม ทุกสาขาอาชีพ หารือ และรวมตัวกันแสดงประชามตินับหมื่นๆ คน ไม่เห็นด้วยกับโครงการผันน้ำจากแม่น้ำปิงในการประชุมรับฟังความคิดเห็นโครงการนี้อย่างน่าชื่นใจในความรักต่อถิ่นฐาน และการศึกษาข้อมูล และออกมาต่อสู้อย่างยิ่งใหญ่

เขาก็แค่รักษาความพอดี ที่ธรรมชาติให้มา และสำนึกในคุณค่าแห่งความพอดีนั้น

ศศิน เฉลิมลาภ
คอลัมน์ talk of the town หนังสือพิมพ์มติชน พ.ศ. 2557

 

 

รับข่าวสาร