• Increase font size
  • Default font size
  • Decrease font size

ปัญหาจัดการน้ำแม่วงก์

อีเมล พิมพ์ PDF

แม่วงก์โครงการเขื่อนแม่วงก์ของกรมชลประทาน มองภาพใหญ่ของพื้นที่ เอาความต้องการน้ำของพื้นที่บางแห่งที่ขาดน้ำมากๆ มาเป็นตัวตั้ง ลามไปให้พื้นที่อื่นๆ ที่ไม่ขาดน้ำและมีศักยภาพที่จะพัฒนาแหล่งน้ำขนาดเล็กได้มารอพ่วงไปด้วย

ทั้งๆ ที่จริงๆ แล้ว หากแยกพื้นที่ชลประทานโครงการเป็นส่วนย่อยๆ จะพบว่าบางส่วนไม่ได้เกี่ยวข้องกับเขา บางส่วนไม่มีปัญหา บางส่วนมีปัญหาบ้าง แต่แก้ด้วยวิธีอื่นได้ บางส่วนมีปัญหามาก และแก้ด้วยวิธีอื่นยากพอสมควร ซึ่งมีส่วนเดียว คือ พื้นที่เทศบาลลาดยาว และพื้นที่เกษตรกรรมโดยรอบ ขยายออกไปถึงติดถนนสายเอเซีย


จริงแล้วหากแยกส่วน แก้ปัญหา และนำศักยภาพ ที่แก้ปัญหาแต่ละพื้นที่ย่อยๆ มาช่วยพื้นที่ปัญหามากอย่างลาดยาวก็อาจจะแก้ปัญหาทั้งหมดได้ โดยไม่ต้องสร้างเขื่อนแม่วงก์

ผมกำลังคิดอะไรในแนวทางนี้

จะเล่าโมเดลนี้ให้ฟังวันที่ 7 พ.ย ครับ แต่เดี๋ยวเอาไปปรึกษาเหล่าปรมาจารย์ทางวิศวกรรมแหล่งน้ำก่อน

หากแบ่งพื้นที่รับประโยชน์ของเขื่อนแม่วงก์ เป็นส่วนๆ ส่วนแรกคือ ตำบลแม่เล่ย์ EHIA โฆษณาว่า เป็นพื้นที่ที่น้ำจะไม่ท่วม 100% หากมีเขื่อนแม่วงก์ แต่จริงๆ เป็นพื้นที่เนินเขาสลับที่ราบลูกฟูก มีนาข้าวนิดหน่อย น้ำไม่ได้ท่วมอยู่แล้ว จะมีพื้นที่รับประโยชน์จากชลประทานระบบท่อ 10,000 ไร่ แต่จริงๆ แล้ว พื้นที่แถวนี้ ราวๆ 200,000 ไร่ไม่ได้ประโยชน์อะไร จากเขื่อนแม่วงก์

แต่พื้นที่นี้เป็นสาเหตุให้น้ำท่วมลาดยาว เพราะเวลาฝนตกหนักน้ำหลาก ลงไปที่ด้านล่างจะเป็นน้ำจากส่วนนี้ ราวๆ 70% เพราะมีแต่ไร่มัน ที่ออกจากป่าอุทยานมีป่ามีน้ำซับก็แค่ 20-30%

ถ้าเร่งทำฝายขนาดเล็ก ในจุดสำคัญ ในลำน้ำคลองไทร คลองหินดาด คลองแม่เลย และฟื้นฟูการใช้ที่ดิน ขุดลอก ลำน้ำ และสร้างประตูชะลอน้ำที่เขาชนกัน รวมถีงทำฝายแม้ว ทุกลำน้ำของเขาแม่กระทู้ และเขาพริกไท ฝั่งตะวันตก ก็จะเกิดประโยชน์ กับพื้นที่ทั้ง 200,000 ไร่ และเก็บน้ำไว้ค่อยเติมลำน้ำแม่วงก์ได้ตลอดปี เช่นเดียวกับมีเขื่อนแม่วงก์

พื้นที่ชลประทาน โครงการเขื่อนแม่วงก์ แบ่งเป็นสามส่วน ส่วนแรกคือบริเวณ ต.วังซ่าน อ. แม่วงก์ และ ต.ศาลเจ้าไก่ต่อ ส่วนนี้ แทบไม่มีปัญหาน้ำท่วมเพราะ ความลาดชันลำน้ำสูงน้ำไหลผ่านเร็ว และมีบ่อ มีฝาย และประตูบังคับน้ำเต็มพื้นที่ จัดการน้ำง่ายเพราะประสานงานกับคนสองตำบล น้ำค่อนข้างพอใช้ เพราะอยู่ต้นน้ำ น้ำใต้ดินดี สูบมาเสริมได้ พื้นที่นี้เกือบแสนไร่แทบไม่มีปัญหา

พื้นที่ส่วนที่สองคือ พื้นที่ลุ่มน้ำแม่วงก์ตอนล่างคือ ตั้งแต่ตำบลสร้อยละครลงไปถึงสว่างอารมณ์แถบนี้มีปัญหาน้ำท่วม น้ำแล้ง พอสมควร แต่มีการจัดการน้ำในลำน้ำแม่วงก์ที่ดีพอควร มีการกั้นฝาย ย่อยๆ เก็บน้ำในลำน้ำได้มาก มีน้ำจากลุ่มน้ำสาขามาเติม ทั้งจากเขาแม่กระทู้ และเขาหลวง มีศักยภาพน้ำใต้ดินพอสมควร พื้นที่นี้มีศักยภาพในการพัฒนาแหล่งน้ำขนาดเล็ก เพิ่มเติม และเพิ่มอ่างเก็บน้ำขนาดกลางที่เขาแม่กระทู้ และเขาหลวง หลายแห่งรวมถึง การสูบน้ำบ่อตื้นมาเสริม พื้นที่นี้ไกลจากเขื่อนแม่วงก์มาก ถึงมีเขื่อนก็คงได้ประโยชน์มาไม่ค่อยถึง ทำการแก้ปัญหาด้วยวิธีอื่นๆ จะเร็ว และได้ผลกว่า

พื้นที่ที่เป็นปัญหาอย่างยิ่งในการจัดการน้ำ ของโครงการเขื่อนแม่วงก์ คือพื้นที่อำเภอลาดยาว ฝั่งตะวันออก ตั้งแต่เทศบาลลาดยาวเป็นต้นไปมีปัญหาทั้งน้ำท่วม น้ำแล้ง น้ำบ่อตื้นไม่มีศักยภาพ เฉพาะส่วนนี้นี่เองที่หวังประโยชน์จากเขื่อนแม่วงก์มากที่สุด

จริงๆ แล้วลำน้ำแม่วงก์ที่ไหลลงสู่ลุ่มน้ำสะแกกรังก็มิได้ไหลผ่านพื้นที่ส่วนนี้ ตามหลักการแล้วพื้นที่ส่วนใหญ่ไม่ได้อยู่ในลุ่มสะแกกรัง แต่อยู่ในลุ่มน้ำปิง แต่มีการขุดคลองเชื่อม คลองแม่วงก์ ชื่อคลองใหญ่ จากบ้านสะเดาซ้าย มาเชื่อมกับคลองม่วง ซึ่งเป็นคลองหลักที่แท้จริงของอำเภอลาดยาว และคลองใหญ่ และคลองม่วงนี้เองที่นำน้ำมาท่วมเทศบาลเนื่องจากไม่มีการจัดการประตูน้ำที่ว่านี้อย่างเป็นระบบ รวมถึงที่ด้านเหนือของคลองม่วง มีเนินเขา ที่รับน้ำฝนเทลงมารวมอีกเต็มๆ มีแต่ไร่มันไม่มีอะไรชะลอน้ำ พอน้ำถึงเทศบาลลาดยาวก็เจอสิ่งปลูกสร้างรุกล้ำเต็มไปหมด รวมทั้งตัวที่ทำการเทศบาลเองก็รุกถมลงมาในลำน้ำด้วย คูระบายน้ำที่ต้องพาน้ำออกขาดการบำรุงรักษามีคนไปกั้นประตู ถมดิน เป็นระยะ ระบบสูบน้ำช่วยไม่มี ต้องจัดการระหว่างตำบลหลายตำบลที่ขาดผู้ประสานงานกัน ปลายคูมีการรุกล้ำ และถมกั้นจากอาคารโรงสีขนาดใหญ่ น้ำที่ต้องไปออกแหล่งน้ำใหญ่อย่างหนองอีเหนี่ยงก็ไปไม่ถึง ต้องแก้ปัญหาการจัดการประตูน้ำ และการระบายน้ำจึงแก้น้ำท่วมลาดยาวได้

ส่วนน้ำแล้ง หากพิจารณาพื้นที่เฉพาะบริเวณนี้อย่างแยกส่วน จะเป็นพื้นที่ขาดน้ำที่ไม่มากนักประมาณแสนกว่าไร่ ควรแก้ไขน้ำแล้ง โดยการดึงน้ำจากแม่วงก์ผ่านคลองใหญ่มากักเก็บในบ่อน้ำขนาดเล็ก และสร้างฝายเก็บในลำน้ำส่วนหนึ่ง อีกส่วนหนึ่งใช้ศักยภาพของคลองม่วงดึงน้ำมาเก็บในบึงหล่มที่เป็นบึงน้ำซับตลอดปี ฟื้นฟูพื้นที่รอบบึงจากทุ่งเลี้ยงสัตว์ ให้เป็นเกษตรปลอดภัย ผสมผสาน สร้างระบบชลประทานเฉพาะที่บึงหล่ม

ส่วนพื้นที่ด้านตะวันออก ควรพัฒนาหนองอีเหนี่ยงให้เก็บน้ำในฤดูฝนไว้ใช้ให้ได้ บางส่วนต้องพัฒนาเชื่อมโยงกับแหล่งน้ำวัดหลวงพ่อจ้อยที่เขาหลวง เนินเขารอบตำบลบ้านไร่เองก็มีศักยภาพทำแหล่งน้ำขนาดเล็กเพิ่มมากมาย มีลำคลองระบายน้ำจากแม่วงก์ไปยังหนองอีเหนี่ยงที่สามารถขุดลอกเก็บน้ำไว้ใช้ได้อีก

นอกจากนี้ ยังมีโครงการผันน้ำปิง โครงการเก่า ของกรมชล (ไม่ใช่ใหญ่เหมือน 3.5 แสนล้าน) ที่อาจจะนำมาเสริม ในพื้นที่นี้ เพราะเป็นส่วนของลุ่มน้ำปิง ไม่ใช่สะแกกรัง

หากทำหลายๆ อย่างที่ว่า พื้นที่นี้อาจจะแก้น้ำแล้งได้พอสมควร น้ำท่วมแก้ได้แน่ ถ้าสร้างระบบระบายน้ำไปเก็บบึงหล่ม และหนองอีเหนี่ยงดีๆ

ที่ว่ามาทั้งหมด จะเห็นว่าแยกพื้นที่จัดการน้ำขนาดเล็ก อาจทำได้โดยไม่ต้องสร้างเขื่อนแม่วงก์

หากเปลี่ยนวิธีมองปัญหาแยกเป็นส่วนๆ ไม่นำปัญหาย่อยของทุกที่มารวมเป็นปัญหาใหญ่

แต่ตรงกันข้ามเอาพื้นที่ใหญ่ มาแยกเป็นย่อยๆ แก้เฉพาะพื้นที่ที่มีปัญหา

ศศิน เฉลิมลาภ
คอลัมน์ talk of the town หนังสือพิมพ์มติชน พ.ศ. 2557

 

 

รับข่าวสาร


บทความที่เกี่ยวข้อง